Ból nerek: objawy, przyczyny. Czy to nerki i kiedy do lekarza?

Ból nerek to sygnał, którego absolutnie nie wolno lekceważyć. Nasze nerki, choć niewielkie, pełnią kluczowe funkcje w organizmie, filtrując krew i usuwając toksyny. Kiedy zaczynają boleć, często jest to znak, że dzieje się coś niepokojącego. W tym artykule, jako Nina Kowalczyk, pomogę Ci zrozumieć, jak rozpoznać ból nerek, jakie objawy mogą mu towarzyszyć i kiedy konieczna jest pilna wizyta u lekarza.

Gdzie dokładnie zlokalizowany jest ból nerek?

Z mojego doświadczenia wiem, że wiele osób myli ból nerek z bólem kręgosłupa, co jest zrozumiałe ze względu na bliskość tych struktur. Typowy ból nerek najczęściej lokalizuje się w górnej części pleców, w okolicy lędźwiowej, tuż pod żebrami. Może występować po jednej lub obu stronach kręgosłupa, w zależności od tego, która nerka jest dotknięta problemem. Nierzadko zdarza się, że ból ten promieniuje może być odczuwany w pachwinie, podbrzuszu, udzie, a nawet w narządach płciowych. To promieniowanie jest szczególnie charakterystyczne dla kolki nerkowej, gdy kamień przemieszcza się w drogach moczowych.

Ból nerek a ból kręgosłupa: kluczowe różnice, które musisz znać

Rozróżnienie bólu nerek od bólu kręgosłupa jest kluczowe dla właściwej diagnozy. Oto tabela, która pomoże Ci dostrzec najważniejsze różnice:

Cecha bólu	Ból nerek	Ból kręgosłupa
Lokalizacja	Głęboko w okolicy lędźwiowej, pod żebrami, często jednostronnie.	Powierzchownie, wzdłuż kręgosłupa, może promieniować do pośladków i nóg.
Charakter	Często głęboki, stały, tępy lub ostry, przeszywający, falujący (kolka).	Zazwyczaj ostry, kłujący, rwący, nasilający się przy ruchu.
Zmiana pozycji	Zazwyczaj nie zmienia natężenia przy zmianie pozycji ciała, ruchu czy ucisku.	Często zmienia natężenie w zależności od pozycji, ruchu, schylania się, kaszlu.
Objawy towarzyszące	Gorączka, dreszcze, nudności, wymioty, zmiany w moczu, problemy z mikcją.	Drętwienie, mrowienie kończyn, osłabienie mięśni, ograniczenie ruchomości.
Objaw Goldflama	Często dodatni (ból przy wstrząsaniu okolicy lędźwiowej).	Zazwyczaj ujemny.

Charakter bólu: od tępego pobolewania po ostry, przeszywający atak

Charakter bólu nerek może być bardzo zróżnicowany i często wskazuje na jego przyczynę. Może to być tępe, ciągłe pobolewanie, które jest uciążliwe, ale nie uniemożliwia normalnego funkcjonowania. Taki ból często towarzyszy przewlekłym stanom zapalnym, torbielom nerkowym lub wodonerczu. Z drugiej strony, możemy mieć do czynienia z ostrym, przeszywającym i falującym bólem, który jest wręcz paraliżujący. To właśnie ten rodzaj bólu jest charakterystyczny dla kolki nerkowej, wywołanej przemieszczaniem się kamienia moczowego w drogach moczowych. Wówczas ból narasta, osiąga szczyt, by na chwilę zelżeć i znowu uderzyć z pełną siłą. To doświadczenie jest niezwykle bolesne i zawsze wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Objawy towarzyszące bólowi nerek: Na co zwrócić uwagę?

Ból nerek rzadko występuje w izolacji. Zazwyczaj towarzyszą mu inne objawy, które wspólnie tworzą pełniejszy obraz problemu. Zwracanie uwagi na te dodatkowe sygnały jest kluczowe dla szybkiej i trafnej diagnozy.

Zmiany w moczu, które powinny zapalić czerwoną lampkę (kolor, zapach, częstotliwość)

Mocz jest doskonałym wskaźnikiem zdrowia nerek i całego układu moczowego. Wszelkie odstępstwa od normy powinny wzbudzić Twoją czujność:

• Zmiana koloru: Mocz może stać się ciemny, różowy lub nawet czerwony, co często wskazuje na krwiomocz. To bardzo alarmujący objaw, który może świadczyć o kamicy, infekcji, urazie lub nawet nowotworze.
• Mętny wygląd: Jeśli mocz jest mętny, może to sugerować obecność ropy, bakterii lub kryształów, co często towarzyszy infekcjom.
• Pienienie się: Nadmierne pienienie moczu może być sygnałem obecności białka, co z kolei wskazuje na uszkodzenie nerek.
• Nieprzyjemny zapach: Ostry, nieprzyjemny zapach moczu jest często objawem infekcji bakteryjnej.
• Ból lub pieczenie podczas oddawania moczu (dyzuria): To klasyczny objaw zakażenia układu moczowego.
• Częstomocz: Potrzeba oddawania moczu częściej niż zwykle, także w nocy (nykturia), może świadczyć o podrażnieniu pęcherza lub problemach z nerkami.
• Nagłe i silne parcie na pęcherz: Często towarzyszy infekcjom.
• Oddawanie moczu w małych ilościach lub uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza: Może wskazywać na utrudniony odpływ moczu lub dysfunkcję pęcherza.

Gorączka, dreszcze i nudności: kiedy ból to sygnał infekcji?

Kiedy ból nerek idzie w parze z objawami ogólnoustrojowymi, takimi jak gorączka, dreszcze czy nudności, niemal zawsze jest to sygnał poważnej infekcji, najczęściej ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek. Wysoka gorączka, często przekraczająca 38,5°C, połączona z dreszczami i uczuciem zimna, to wyraźny znak, że organizm walczy z zakażeniem. Nudności i wymioty są również bardzo częste, ponieważ infekcja może wpływać na ogólne samopoczucie. W takich sytuacjach odczuwam, że pacjenci często skarżą się także na ogólne osłabienie i zmęczenie, co dodatkowo utrudnia codzienne funkcjonowanie. Te symptomy to alarmowy sygnał, który wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej.

Obrzęki i nadciśnienie: ciche objawy poważnych problemów z nerkami

Nie wszystkie objawy problemów z nerkami są tak oczywiste jak ostry ból. Czasami nerki dają o sobie znać w bardziej subtelny sposób. Obrzęki, szczególnie te pojawiające się wokół kostek, na twarzy (zwłaszcza pod oczami), mogą świadczyć o tym, że nerki nie radzą sobie z prawidłowym usuwaniem nadmiaru płynów z organizmu. Podobnie, podwyższone ciśnienie tętnicze, które często rozwija się bezobjawowo, jest jednym z najczęstszych i najbardziej niebezpiecznych cichych objawów chorób nerek. Niewydolne nerki nie są w stanie prawidłowo regulować ciśnienia krwi, co prowadzi do nadciśnienia, które z kolei dodatkowo obciąża nerki i serce. Dlatego regularna kontrola ciśnienia krwi jest tak ważna, zwłaszcza gdy pojawiają się inne, nawet drobne, sygnały.

Nietypowe sygnały od organizmu: zmęczenie, brak apetytu i problemy skórne

Czasami problemy z nerkami manifestują się w sposób, który na pierwszy rzut oka nie wydaje się z nimi związany. Przewlekłe zmęczenie, osłabienie, bóle głowy, a nawet utrata apetytu to objawy, które mogą towarzyszyć chorobom nerek, szczególnie w ich bardziej zaawansowanych stadiach. Nerki, nieprawidłowo filtrując krew, doprowadzają do gromadzenia się toksyn w organizmie, co wpływa na ogólne samopoczucie. W niektórych przypadkach, gdy niewydolność nerek jest znaczna, może pojawić się nawet swędzenie skóry (świąd mocznicowy), spowodowane odkładaniem się substancji toksycznych. Te mniej oczywiste sygnały często są ignorowane, ale w połączeniu z innymi objawami powinny skłonić do wizyty u lekarza.

Co sygnalizuje ból nerek? Najczęstsze przyczyny dolegliwości

Ból nerek to objaw, a nie choroba sama w sobie. Zawsze wskazuje na jakiś problem w obrębie układu moczowego. Zrozumienie najczęstszych przyczyn jest kluczowe dla podjęcia odpowiednich kroków diagnostycznych i leczniczych.

Kamica nerkowa i kolka: kiedy mały kamień powoduje ogromny ból

Kamica nerkowa to jedna z najczęstszych przyczyn ostrego bólu nerek, z którą spotykam się w mojej praktyce. Polega na tworzeniu się w nerkach lub drogach moczowych złogów, czyli potocznie mówiąc „kamieni”. Kiedy taki kamień zaczyna się przemieszczać z nerki do moczowodu, może zablokować odpływ moczu, powodując nagły, niezwykle silny ból, znany jako kolka nerkowa. Ból ten jest tak intensywny, że często uniemożliwia normalne funkcjonowanie i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Kamienie mogą mieć różną wielkość i skład, a ich obecność często wiąże się z genetyką, dietą i niedostatecznym nawodnieniem organizmu.

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek: skutek nieleczonej infekcji

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek to poważna infekcja bakteryjna, która najczęściej jest powikłaniem nieleczonego lub niewłaściwie leczonego zapalenia pęcherza moczowego. Bakterie z dolnych dróg moczowych przemieszczają się w górę, docierając do nerek. Objawia się ono silnym, jednostronnym bólem w okolicy lędźwiowej, któremu towarzyszy wysoka gorączka, dreszcze, nudności, wymioty oraz objawy dyzuryczne, takie jak ból i pieczenie podczas oddawania moczu. To stan, który bezwzględnie wymaga szybkiej diagnostyki i leczenia antybiotykami, aby zapobiec poważnym powikłaniom, takim jak sepsa czy trwałe uszkodzenie nerek.

Kłębuszkowe i śródmiąższowe zapalenie nerek: gdy problem leży głębiej

Poza infekcjami, ból nerek może być również sygnałem innych, często bardziej złożonych stanów zapalnych. Kłębuszkowe zapalenie nerek to grupa chorób, w których dochodzi do uszkodzenia kłębuszków nerkowych mikroskopijnych struktur odpowiedzialnych za filtrację krwi. Często ma podłoże autoimmunologiczne, co oznacza, że układ odpornościowy atakuje własne tkanki. Z kolei śródmiąższowe zapalenie nerek to stan zapalny tkanki łącznej otaczającej kanaliki nerkowe. Może być wywołane przez infekcje, choroby autoimmunologiczne, ale także przez niektóre leki, w tym popularne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), jeśli są stosowane długotrwale i bez kontroli. Oba te stany są poważne i wymagają specjalistycznej diagnostyki oraz leczenia.

Torbiele, wodonercze, a nawet nowotwór: inne możliwe diagnozy

Niestety, ból nerek może być również objawem innych, czasem bardzo poważnych schorzeń. Warto o nich wiedzieć:

• Torbiele nerek: Są to wypełnione płynem pęcherzyki. Małe torbiele zazwyczaj nie dają objawów, ale gdy osiągną duże rozmiary, mogą uciskać otaczające tkanki i powodować tępy ból.
• Wodonercze: To stan, w którym dochodzi do zastoju moczu w nerce z powodu zablokowania odpływu, np. przez kamień, guz, zwężenie moczowodu. Zastój moczu prowadzi do poszerzenia miedniczki nerkowej i kielichów, co objawia się bólem i może prowadzić do uszkodzenia nerki.
• Nowotwory nerek: W początkowych stadiach często są bezobjawowe i wykrywane przypadkowo. Ból pojawia się zazwyczaj na późniejszym etapie, gdy guz osiąga duże rozmiary i uciska sąsiednie struktury lub nacieka torebkę nerki. Może mieć charakter tępy lub kolkowy.
• Urazy nerek: Bezpośrednie uderzenie w okolicę lędźwiową, np. podczas upadku czy wypadku, może spowodować stłuczenie, krwiak lub nawet pęknięcie nerki, co objawia się silnym bólem.

Diagnostyka bólu nerek: Jak wygląda ścieżka pacjenta w Polsce?

Kiedy pojawia się ból nerek, kluczowe jest szybkie i skuteczne zdiagnozowanie przyczyny. W Polsce ścieżka pacjenta zazwyczaj rozpoczyna się u lekarza pierwszego kontaktu, który jest Twoim pierwszym punktem odniesienia.

Kiedy wystarczy wizyta u lekarza rodzinnego, a kiedy potrzebny jest nefrolog lub urolog?

Proces diagnostyczny zazwyczaj rozpoczyna się od wizyty u lekarza rodzinnego (POZ). To on przeprowadzi wstępny wywiad, zbada Cię (w tym sprawdzi tzw. objaw Goldflama, czyli bolesność przy wstrząsaniu okolicy lędźwiowej) i zleci podstawowe badania. Na podstawie tych informacji lekarz POZ może zadecydować, czy problem jest na tyle prosty, że może go leczyć samodzielnie (np. proste zakażenie układu moczowego), czy też konieczne jest skierowanie do specjalisty. W przypadku chorób nerek najczęściej są to nefrolog (specjalista od chorób nerek) lub urolog (specjalista od chorób układu moczowo-płciowego, często zajmujący się kamicą nerkową i problemami z odpływem moczu). Nie bój się prosić o skierowanie, jeśli czujesz, że Twój przypadek jest złożony lub objawy są niepokojące.

Badanie moczu i krwi: co powiedzą o zdrowiu Twoich nerek?

Badania laboratoryjne to podstawa w diagnostyce chorób nerek. Dostarczają one mnóstwa cennych informacji:

• Ogólne badanie moczu: To podstawowe i niezwykle ważne badanie. Pozwala ocenić obecność białka (białkomocz), krwi (krwiomocz), leukocytów (ropa), bakterii, a także sprawdzić gęstość i pH moczu. Nieprawidłowości w tych parametrach są silnym sygnałem problemów z nerkami lub drogami moczowymi.
• Posiew moczu: Jeśli w ogólnym badaniu moczu wykryto bakterie, posiew pozwala zidentyfikować konkretny rodzaj drobnoustroju i określić jego wrażliwość na antybiotyki, co jest kluczowe dla skutecznego leczenia infekcji.
• Badania krwi:
  • Morfologia: Może wykazać anemię, która często towarzyszy przewlekłym chorobom nerek.
  • CRP (białko C-reaktywne): Wskaźnik stanu zapalnego w organizmie, podwyższony w infekcjach.
  • Stężenie kreatyniny i mocznika: To produkty przemiany materii, które są usuwane przez nerki. Ich podwyższone stężenie we krwi świadczy o tym, że nerki nie pracują prawidłowo.
  • eGFR (szacowany współczynnik filtracji kłębuszkowej): To kluczowy wskaźnik funkcji nerek, który informuje o tym, jak efektywnie nerki filtrują krew. Niska wartość eGFR wskazuje na upośledzenie funkcji nerek.

USG jamy brzusznej: bezbolesne badanie, które pokazuje bardzo wiele

Ultrasonografia (USG) jamy brzusznej to podstawowe i najczęściej zlecanie badanie obrazowe w diagnostyce bólu nerek. Jest bezbolesne, nieinwazyjne i łatwo dostępne. Dzięki USG lekarz może ocenić wielkość, kształt i budowę nerek, a także wykryć obecność kamieni, torbieli, guzów, zastoju moczu (np. wodonercza) czy innych nieprawidłowości. To badanie jest niezwykle cenne, ponieważ pozwala szybko zlokalizować problem i często jest pierwszym krokiem do postawienia trafnej diagnozy.

Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny: kiedy lekarz zleca pogłębioną diagnostykę?

W niektórych przypadkach, gdy USG nie daje pełnej odpowiedzi lub gdy podejrzewane są bardziej złożone schorzenia, lekarz może zlecić bardziej zaawansowane badania obrazowe. Tomografia komputerowa (TK) jest szczególnie przydatna do dokładnej oceny kamicy nerkowej (nawet tych małych kamieni, które mogą być niewidoczne w USG), guzów nerek i naczyń krwionośnych. Rezonans magnetyczny (MR) natomiast jest preferowany w przypadku niektórych nowotworów, oceny miąższu nerek oraz u pacjentów, u których należy unikać promieniowania jonizującego (np. w ciąży). Te badania dostarczają znacznie bardziej szczegółowych obrazów i są wykorzystywane w dalszej, pogłębionej diagnostyce, aby precyzyjnie określić naturę problemu.

Kiedy ból nerek wymaga pilnej interwencji medycznej?

Chociaż wiele problemów z nerkami można leczyć ambulatoryjnie, istnieją sytuacje, w których ból nerek jest sygnałem alarmowym i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Nie wolno ich ignorować!

Objawy, z którymi musisz jechać na SOR bez wymówek

Jako ekspertka, muszę podkreślić, że w przypadku wystąpienia poniższych objawów, niezwłocznie udaj się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR) lub wezwij pogotowie. Liczy się każda minuta:

• Bardzo silne dolegliwości bólowe: Ból, który jest tak intensywny, że uniemożliwia normalne funkcjonowanie, nie ustępuje po lekach przeciwbólowych dostępnych bez recepty i jest nie do zniesienia.
• Wysoka gorączka z dreszczami: Szczególnie jeśli towarzyszy jej ból w okolicy nerek. Może to świadczyć o poważnej infekcji, takiej jak ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek, która może prowadzić do sepsy.
• Uporczywe wymioty: Jeśli wymioty są tak silne i częste, że uniemożliwiają przyjęcie płynów i leków, istnieje ryzyko odwodnienia i pogorszenia stanu.
• Widoczna krew w moczu (makroskopowy krwiomocz): Mocz o czerwonym lub różowym zabarwieniu zawsze wymaga pilnej diagnostyki, ponieważ może wskazywać na kamicę, uraz, infekcję lub nowotwór.
• Zatrzymanie oddawania moczu (bezmocz): Jeśli nie jesteś w stanie oddać moczu przez kilka godzin, mimo odczuwania parcia, może to świadczyć o całkowitej blokadzie dróg moczowych, co jest stanem zagrożenia życia.

Ból nerki w ciąży: dlaczego to zawsze wymaga pilnej konsultacji?

Ból nerek w ciąży to sytuacja, która zawsze wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Ciąża sama w sobie zwiększa ryzyko infekcji układu moczowego, w tym odmiedniczkowego zapalenia nerek, ze względu na zmiany hormonalne i ucisk powiększającej się macicy na moczowody. Nieleczone infekcje nerek w ciąży mogą prowadzić do poważnych powikłań, zarówno dla matki (np. przedwczesny poród, sepsa), jak i dla płodu. Dlatego każda kobieta w ciąży odczuwająca ból w okolicy nerek, gorączkę czy zmiany w moczu, powinna natychmiast skontaktować się z lekarzem prowadzącym ciążę lub udać się na SOR. Lepiej dmuchać na zimne.

Ulga przed wizytą u lekarza: Co możesz zrobić na ból nerek?

Czekając na wizytę u lekarza, możesz podjąć pewne kroki, które mogą przynieść chwilową ulgę w bólu nerek. Pamiętaj jednak, że są to jedynie metody wspomagające i nigdy nie zastąpią profesjonalnej diagnozy i leczenia.

Domowe metody, które mogą przynieść chwilową ulgę (ale nie zastąpią leczenia)

• Ciepłe okłady: Przyłożenie ciepłego termoforu lub butelki z ciepłą wodą na okolicę lędźwiową może pomóc rozluźnić mięśnie i zmniejszyć skurcz, co często przynosi ulgę w bólu. Pamiętaj, aby okład nie był zbyt gorący, aby uniknąć oparzeń.
• Picie dużej ilości wody: Jeśli nie ma przeciwwskazań (np. niewydolność serca, zaawansowana niewydolność nerek z bezmoczem), picie dużej ilości wody (ok. 2-3 litrów dziennie) może pomóc w wypłukiwaniu bakterii z dróg moczowych i wspomóc przemieszczanie się małych kamieni. Pamiętaj jednak, by nie przesadzić i obserwować reakcję organizmu.
• Odpoczynek: Unikanie wysiłku fizycznego i zapewnienie organizmowi odpoczynku może pomóc w regeneracji i zmniejszeniu dolegliwości.

Leki przeciwbólowe i rozkurczowe dostępne bez recepty: co wybrać i na co uważać?

W aptece znajdziesz wiele leków, które mogą pomóc złagodzić ból nerek przed wizytą u lekarza. Ważne jest jednak, aby stosować je z rozwagą:

• Paracetamol: Jest zazwyczaj bezpieczny dla nerek i może być stosowany w celu złagodzenia bólu i obniżenia gorączki.
• Leki rozkurczowe (np. drotaweryna): Mogą być bardzo pomocne w przypadku kolki nerkowej, ponieważ rozluźniają mięśnie gładkie dróg moczowych, ułatwiając przejście kamienia i zmniejszając ból.
• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ, np. ibuprofen, naproksen): Mogą skutecznie łagodzić ból i stany zapalne. Jednakże, należy stosować je z ostrożnością, zwłaszcza u osób z istniejącymi problemami z nerkami, ponieważ mogą one pogarszać ich funkcję. Nie stosuj NLPZ długotrwale bez konsultacji lekarskiej. Zawsze przestrzegaj zalecanych dawek i nie przekraczaj ich.

Zawsze przeczytaj ulotkę dołączoną do leku i w razie wątpliwości skonsultuj się z farmaceutą lub lekarzem.

Profilaktyka nerek: Jak dbać o zdrowie układu moczowego na co dzień?

Lepiej zapobiegać niż leczyć ta zasada doskonale sprawdza się w przypadku zdrowia nerek. Proste nawyki mogą znacząco zmniejszyć ryzyko problemów z układem moczowym.

Rola nawodnienia: ile i co pić dla zdrowia układu moczowego?

Odpowiednie nawodnienie to absolutna podstawa profilaktyki chorób nerek. Woda pomaga wypłukiwać toksyny i zapobiega tworzeniu się kamieni. Moja rada to: pij około 2-2,5 litra płynów dziennie, a w upalne dni lub podczas intensywnego wysiłku fizycznego nawet więcej. Najlepszym wyborem jest oczywiście czysta woda. Możesz również pić niesłodzone herbaty ziołowe, takie jak pokrzywa czy żurawina, które dodatkowo wspierają układ moczowy. Czego unikać? Słodzonych napojów gazowanych, dużej ilości kawy i alkoholu, które mogą obciążać nerki i przyczyniać się do odwodnienia.

Dieta przyjazna nerkom: czego unikać, a co włączyć do jadłospisu?

Dieta ma ogromny wpływ na zdrowie nerek. Aby wspierać ich pracę, warto wprowadzić kilka zmian w jadłospisie:

• Unikaj nadmiaru soli: Sól sprzyja zatrzymywaniu wody w organizmie i podnosi ciśnienie krwi, co obciąża nerki. Ogranicz przetworzoną żywność, która jest jej bogatym źródłem.
• Ogranicz przetworzoną żywność: Fast foody, gotowe dania, słodycze są często bogate w sól, cukier i niezdrowe tłuszcze, które nie służą nerkom.
• Uważaj na nadmierną ilość białka zwierzęcego: Dieta bardzo wysokobiałkowa może obciążać nerki, zwłaszcza u osób z już istniejącymi problemami.
• Włącz do jadłospisu warzywa i owoce: Są bogate w witaminy, minerały i błonnik, wspierają ogólny stan zdrowia.
• Wybieraj produkty pełnoziarniste: Dostarczają błonnika i składników odżywczych, są lepszym wyborem niż produkty z białej mąki.

Przeczytaj również: Ból głowy? Domowe sposoby na szybką ulgę bez tabletek

Regularne badania profilaktyczne: klucz do wczesnego wykrycia problemów

Nawet jeśli czujesz się dobrze, regularne badania profilaktyczne są niezmiernie ważne. Wiele chorób nerek, zwłaszcza w początkowych stadiach, przebiega bezobjawowo. Ogólne badanie moczu wykonywane raz w roku to prosta i tania metoda, która może wykryć wczesne sygnały problemów, takie jak białkomocz czy obecność krwi. Równie ważna jest regularna kontrola ciśnienia krwi, ponieważ nadciśnienie jest zarówno przyczyną, jak i skutkiem chorób nerek. Wczesne wykrycie i interwencja mogą zapobiec poważnym uszkodzeniom nerek i innym powikłaniom, dlatego zachęcam do dbania o regularne wizyty u lekarza rodzinnego.